Wdrożenie dyrektywy Unii Europejskiej 2020/2184 przyniosło istotne zmiany dotyczące parametrów jakościowych wody oraz obowiązek wykonywania oceny ryzyka. Wprowadziło ono również szereg nowych regulacji mających na celu bezpośrednią ochronę zdrowia publicznego. Jedną z ważnych zmian prawnych jest nowy obowiązek nałożony na laboratoria badające jakość wody. Muszą one przekazywać sprawozdania ze stwierdzonymi przekroczeniami norm bezpośrednio do właściwego inspektoratu sanitarnego.

Na czym polega nowy obowiązek?

Zgodnie z art. 37ag ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416 z późn. zm.), laboratoria wykonujące badania jakości wody do spożycia w ramach monitoringu zgodności lub harmonogramu (o którym mowa w art. 4p ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 13 marca 2026 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków) mają obowiązek przekazać sprawozdanie z badań nie tylko podmiotowi zlecającemu wykonanie badań, ale również właściwemu państwowemu powiatowemu lub państwowemu granicznemu inspektorowi sanitarnemu. Przepis ten wymusza na laboratoriach bezpośrednie zgłaszanie wykrytych zanieczyszczeń do organów nadzoru sanitarnego. Obowiązek ten dotyczy niezgodności konkretnych parametrów jakościowych wody.

Jakich podmiotów dotyczy obowiązek powiadamiania?

Obowiązek przekazywania informacji właściwemu organowi Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie dotyczy każdego badania jakości wody wykonywanego przez laboratorium. Dotyczy badań wykonywanych:

• w ramach monitoringu zgodności, prowadzonego przez dostawcę wody realizującego dostawy inne niż hurtowa sprzedaż wody, lub
• zgodnie z harmonogramem, o którym mowa w art. 4p ust. 2 pkt 2 ustawy, ustalonym dla dostawcy prowadzącego hurtową sprzedaż wody.

Oznacza to, że badanie wykonane wyłącznie na zlecenie klienta, poza monitoringiem zgodności i poza wskazanym harmonogramem, nie podlega automatycznie obowiązkowi raportowania do PIS na podstawie art. 37ag ust. 4 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Badania instalacji wewnętrznych, a obowiązek raportowania przez laboratoria

Należy zaznaczyć, że badania jakości wody w budynkach są realizowane w ramach oceny ryzyka w wewnętrznym systemie wodociągowym. Nie stanowią one elementu monitoringu zgodności. W przypadku tych badań (jakości wody w instalacjach wewnętrznych), laboratorium nie ma prawa ani bezpośredniego obowiązku zgłaszania przekroczeń do Inspekcji Sanitarnej. Obowiązek przekazania sprawozdania z badań w terminach określonych przepisami spoczywa w tym przypadku wyłącznie na właścicielu lub zarządcy budynku.

Obowiązkowi automatycznego zgłaszania przekroczeń do Sanepidu przez laboratoria nie podlegają również badania prywatne. Nie mają one charakteru oficjalnego monitoringu zgodności z przepisami. Są to w szczególności osoby prywatne badające jakość wody z własnej studni lub instalacji w domu jednorodzinnym.

Jakich zanieczyszczeń i parametrów dotyczy obowiązek?

Obowiązek przekazywania sprawozdań z badań jakości wody do Inspekcji Sanitarnej dotyczy wszelkich parametrów mikrobiologicznych, chemicznych, radiologicznych oraz wskaźnikowych. Laboratoria muszą raportować każdy przypadek, w którym stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm prawnych.

Terminy przekazywania sprawozdań do organów nadzoru

W przypadku wykrycia jakiejkolwiek obecności bakterii Escherichia coli, Enterokoki jelitowe w wodzie przeznaczonej do spożycia lub bakterii z rodzaju Legionella w ciepłej wodzie użytkowej oraz gdy w badanej próbce wody do spożycia liczba bakterii grupy coli jest równa lub wyższa niż 10 jtk/100 ml, informacja o zanieczyszczeniu musi zostać przekazana w tym samym dniu, w którym zostało sporządzone sprawozdanie. W przypadku przekroczeń pozostałych parametrów jakościowych, o wykrytej niezgodności laboratorium musi poinformować do 7 dni od dnia sporządzenia sprawozdania.

Należy pamiętać, że czas przekazania informacji dotyczy również sprawozdań cząstkowych. Zgodnie z art. 37ag ust. 3, cząstkowe sprawozdanie z badań sporządza się w momencie zakończenia danego badania i uzyskania wyniku wskazującego na niezgodność. W tym przypadku, laboratorium ma obowiązek natychmiast przekazać raport cząstkowy.

Czym jest monitoring zgodności?

Monitoring zgodności obejmuje badania jakości wody wykonywane w celu wykazania spełniania wymogów prawnych nakładanych przez rozporządzenie Ministra Zdrowia. Monitoring zgodności realizowany jest przez dostawców wody. Zgodnie z nowelizacją ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę dostawcą wody jest podmiot dostarczający wodę, w tym przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne oraz podmiot prowadzący hurtową sprzedaż wody.

Cel wprowadzenia nowego obowiązku

Wprowadzenie automatyzacji powiadamiania Inspekcji Sanitarnej przez laboratoria służy osiągnięciu kilku celów. Pierwszym z nich jest brak możliwości ukrycia wyników. Zleceniodawca badań (dostawca wody) nie ma możliwości zatajenia niekorzystnych wyników realizowanych w ramach monitoringu zgodności lub w ramach harmonogramu dostawcy. Laboratorium wysyła raport do Inspekcji Sanitarnej niezależnie od woli zleceniodawcy.

Skażenia niebezpiecznymi bakteriami (E. coli, Enterokoki, Legionella czy wysokie stężenia bakterii grupy coli) wymagają natychmiastowych działań. Zgłoszenie w dniu wystawienia dokumentu umożliwia Sanepidowi niezwłoczne wydanie decyzji administracyjnych, np. nakazu dezynfekcji instalacji lub wprowadzenia zakazu spożycia wody.

Podsumowanie

Wdrożenie dyrektywy unijnej 2020/2184 wprowadziło zmiany w nadzorze nad jakością wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Głównym celem nowych regulacji jest ochrona zdrowia publicznego m. in. poprzez skrócenie czasu przepływu informacji i nałożenie na laboratoria obowiązku bezpośredniego raportowania wykrytych przekroczeń norm do Państwowej Inspekcji Sanitarnej.

Bezpośredni obowiązek zgłaszania przez laboratoria dotyczy wyłącznie badań realizowanych w ramach monitoringu zgodności lub harmonogramu dostawców wody. W przypadku badań jakości wody w budynkach (wykonywanych np. w ramach oceny ryzyka), laboratorium nie ma prawa ani obowiązku bezpośredniego zgłaszania przekroczeń. Odpowiedzialność za terminowe przekazanie sprawozdania do Sanepidu spoczywa wyłącznie na właścicielu lub zarządcy obiektu.