Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi szczegółowo określa wymagania, jakim musi odpowiadać woda pitna. Przepisy te dotyczą parametrów mikrobiologicznych, fizykochemicznych, organoleptycznych oraz radiologicznych, które gwarantują, że jest ona bezpieczna i zdatna do użycia. Oprócz samych norm jakości, rozporządzenie to precyzyjnie definiuje procedury oceny przydatności wody. Wyznacza również minimalną częstotliwość oraz konkretne miejsca pobierania próbek, jak i określa dokładny zakres i programy stałego monitoringu jej jakości. W czerwcu 2026 roku weszło w życie nowe rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi. Zastąpiło ono dotychczasową wersję z 2017 roku. Wprowadzone zmiany wynikają bezpośrednio z konieczności dostosowania krajowego prawa do aktualnych przepisów i nowych norm. Jedną z najważniejszych zmian jest wprowadzenie podejścia do bezpieczeństwa wody opartego na ryzyku.

Dlaczego wydano nowe rozporządzenie?

Głównym powodem wydania nowego rozporządzenia zastępującego akt z 2017 roku była konieczność wdrożenia unijnych przepisów. Mowa tu o dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/2184 z dnia 16 grudnia 2020 roku w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.

Nowy akt stanowi bezpośrednią odpowiedź na zmiany w polskim prawie. Oprócz dostosowania przepisów do unijnych wymagań nowe rozporządzenia ma na celu również dostosowanie prawa do krajowej nowelizacji ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę z marca 2026 roku. Zmiany te są niezwykle ważne, aby zagwarantować pełną spójność obu aktów. Nowe przepisy mają na celu aktualizację norm jakościowych, metod nadzoru jakości wody oraz wprowadzenie do monitoringu nowych parametrów chemicznych. Wszystkie te działania podjęto w celu zapewnienia skuteczniejszej ochrony zdrowia konsumentów poprzez zapewnienie dostępu do bezpiecznej i czystej wody.

Co zostało zmienione?

Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia z 2026 r. wprowadza kilka istotnych zmian.

1. Nowe parametry jakości wody

Rozporządzenie wprowadza do monitoringu nowe parametry chemiczne jakości wody.  Wynika to bezpośrednio z wprowadzenia w życie dyrektywy (UE) 2020/2184.

Bisfenol A

Pierwszą z takich substancji jest bisfenol A, dla którego ustalono normę na poziomie 2,5 µg/l. Jest to związek, który negatywnie wpływa na układ hormonalny.

PFAS

Kolejną nowość stanowi suma konkretnych związków per- i polifluoroalkilowych, określana jako „suma PFAS”, z limitem wynoszącym 0,10 µg/l. Polska zdecydowała się na monitorowanie tej konkretnej grupy związków (sumy PFAS) zamiast wskaźnika ogólnego. Powodem są obecne metody analityczne, które nie są jeszcze w pełni wiarygodne, aby precyzyjnie oznaczać parametr „PFAS ogółem”.

Suma PFAS to zdefiniowany zbiór 20 związków. Obejmuje on wyłącznie związki zawierające część perfluoroalkilową z co najmniej trzema atomami węgla lub część eteru perfluoroalkilowego z co najmniej dwoma atomami węgla. Pełna lista tych 20 substancji (w tym m.in. kwasy PFBA, PFOA, PFOS) jest ściśle określona w załączniku do rozporządzenia. Z kolei PFAS ogółem, to wskaźnik o znacznie szerszym charakterze. Obejmuje on całkowitą zawartość wszystkich istniejących związków z grupy per- i polifluoroalkilowych w wodzie.

Monitoring 20 związków per- i polifluoroalkilowych (sumy PFAS) jest wymagany, gdy ocena ryzyka wskazuje na ich możliwą obecność w ujęciu wody.

Kwasy halogenooctowe (HAA)

Nowe restrykcje objęły kolejną grupę, kwasy halogenooctowe (HAA), z dopuszczalnym limitem 60 µg/l. Stanowią one sumę pięciu kwasów: monochloro-, dichloro-, trichlorooctowego oraz mono- i dibromooctowego. Ich stężenie bada się jednak wyłącznie w sytuacjach, gdy stosowane są metody dezynfekcji sprzyjające powstawaniu tych związków jako produktów ubocznych.

Uran

Zmieniło się również podejście do uranu, dla którego wyznaczono limit toksyczności chemicznej na poziomie 30 µg/l. Substancja ta pojawiała się już w przepisach z 2017 roku, jednak dotychczas rozpatrywano ją wyłącznie pod kątem właściwości promieniotwórczych jej izotopów U-238 i U-234.

Mikrocystyna-LR

Ostatnim nowowprowadzonym związkiem jest mikrocystyna-LR, której dopuszczalna zawartość w wodzie została ustalona do 1,0 µg/l. Monitoring tej substancji jest obowiązkowy  jedynie w przypadku stwierdzenia ryzyka zakwitu sinic w źródle wody.

2. Zmiany limitów parametrów chemicznych

Oprócz wprowadzenia zupełnie nowych wskaźników, wraz z wejściem w życie nowego rozporządzenia, ustawodawca zmienia limity niektórych parametrów chemicznych.

Przykładem takich działań jest zmniejszenie dopuszczalnego stężenia ołowiu z dotychczasowych 10 µg/l do docelowego poziomu 5 µg/l. Nowa wartość ma zostać bezwzględnie osiągnięta do 12 stycznia 2036 roku, a do tego czasu przejściowo obowiązuje norma dotychczasowa.

Podobny, dziesięcioletni okres dostosowawczy upływający w styczniu 2036 roku przewidziano dla chromu. W jego przypadku limit został obniżony o połowę – z 50 µg/l do 25 µg/l.

Z kolei w przypadku dwóch innych pierwiastków zdecydowano się na złagodzenie obostrzeń. Dopuszczalna zawartość selenu wzrosła dwukrotnie, czyli z 10 µg/l do 20 µg/l. Natomiast dla boru limit zwiększono z 1,0 mg/l do poziomu 1,5 mg/l. W konkretnych przypadkach dopuszczalna zawartość selenu oraz boru może być wyższa. Dla selenu wartość parametryczna może wynosić aż 30 µg/l w regionach, gdzie warunki geologiczne powodują naturalnie wysoką zawartość tego pierwiastka w wodach podziemnych. Z kolei dla boru norma może zostać podniesiona do 2,4 mg/l, jeżeli dominującym źródłem jest woda odsalana lub występują specyficzne uwarunkowania geologiczne.

3. Bakterie Legionella i obiekty priorytetowe

Nowe rozporządzenie w sprawie wody przeznaczonej do spożycia kładzie ogromny nacisk na zarządzanie ryzykiem. Dokładnie to samo założenie wprowadza nowelizacja ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę.

W kontekście bakterii Legioenlla, rozporządzeni bezpośrednio odnosi się do ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę, posługując się definicją obiektów priorytetowych. Wartości parametryczne dotyczące bakterii Legionella wynoszą odpowiednio poniżej 1000 jtk/l dla większości obiektów priorytetowych. Dla obiektów w których przebywają pacjenci o obniżonej odporności dopuszczalny limit wynosi poniżej 50 jtk/l.

Nowe przepisy zmieniły również obowiązki dotyczące informowania o wykrytym skażeniu. Właściciele i zarządcy obiektów priorytetowych są zobowiązani do przekazywania sprawozdań z badań jakości ciepłej wody pod kątem Legionelli. Muszą dostarczyć te dokumenty do właściwego inspektora sanitarnego w terminie 7 dni roboczych od dnia ich otrzymania. Obowiązek przekazywania sprawozdań dotyczy zarówno gdy nie zostanie stwierdzone przekroczenie norm oraz w przypadku wykrycia skażenia.

4. Wprowadzenie pojęcia monitoringu operacyjnego

Nowa wersja rozporządzenia w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia wprowadza pojęcia monitoringu operacyjnego To całkowicie nowy element systemu, który zapewnia natychmiastowy wgląd w parametry eksploatacyjne i sprawnie wykrywa zakłócenia. Dzięki temu dostawcy mogą podjąć szybkie działania naprawcze, zanim zanieczyszczona woda dotrze do konsumentów. W ramach monitoringu operacyjnego, bardzo dużą rolę odgrywają dwa parametry operacyjne służące do oceny skuteczności procesów uzdatniania.

Pierwszym z nich jest mętność wody w celu regularnej kontroli efektywności filtracji fizycznej. Jej wartość odniesienia ustalono na poziomie 0,3 NTU w 95% próbek. Dodatkowo żadna z próbek nie może przekroczyć progu 1 NTU. Częstotliwość tych badań zależy od dobowej produkcji wody, co oznacza, że dla stref największych, produkujących powyżej 10 000 m³ na dobę, wymagany jest monitoring ciągły, dla średnich, mieszczących się w przedziale od 1 000 do 10 000 m³ na dobę, badania codzienne, natomiast dla najmniejszych ujęć kontrole tygodniowe. Wskazane wartości mętności oraz częstotliwość badań nie dotyczą źródeł wód podziemnych, w których mętność wynika z obecności żelaza i manganu.

Kolejnym parametrem jest obecność colifagów somatycznych w wodzie surowej. Monitoring tego parametru pozwala na określenie skuteczności procesów dezynfekcji wody. Przekroczenie wartości 50 pfu/100 ml nakłada na dostawcę obowiązek natychmiastowej analizy wszystkich etapów uzdatniania pod kątem sprawności systemów ochronnych.

5. Lista obserwacyjna

Kolejnym obowiązkiem wprowadzonym przez nowe rozporządzenie jest monitorowanie w wodzie substancji znajdujących się na tak zwanej liście obserwacyjnej. Wykaz ten został ustalony przez Komisję Europejską. Obejmuje on związki, które wzbudzają szczególne obawy ze względu na ich potencjalny, negatywny wpływ na ludzkie zdrowie.

Co ważne związki te nie zostały jeszcze ujęte w stałych, obligatoryjnych wykazach parametrów. Na liście umieszczono obecnie między innymi 17-beta-estradiol, będący hormonem z grupy estrogenów, a także nonylofenol, czyli związek chemiczny o silnych właściwościach endokrynnych, zdolny do zaburzania prawidłowego funkcjonowania układu hormonalnego.

Monitoring substancji z listy obserwacyjnej dotyczy przede wszystkim wody surowej (ujmowanej przez dostawców), a nie tylko wody gotowej do spożycia. Dostawca ma obowiązek monitorować stężenie tych substancji i informować organy inspekcji sanitarnej o przekroczeniu tzw. wartości wytycznych.

Dla substancji znajdujących się na liście obserwacyjnej nie ma określonej częstotliwości badań. Dopiero w przypadku wykrycia tych związków w wodzie surowej, inspektor sanitarny ustala z dostawcą częstotliwość badań w wodzie przeznaczonej do spożycia oraz analizuje skuteczność procesów uzdatniania.

6. Przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjne a dostawcy wody

Nowe przepisy wprowadzają także istotną zmianę, zastępując dotychczasowe określenie „przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne” znacznie szerszym pojęciem „dostawca wody”.

Nowa definicja obejmuje swoim zasięgiem nie tylko tradycyjne przedsiębiorstwa wodociągowe, ale również podmioty prowadzące hurtową sprzedaż wody oraz prywatnych przedsiębiorców korzystających z ujęć własnych, o ile wydajność tych ujęć przekracza 10 m³ na dobę, obsługują one minimum 50 osób lub zaopatrują obiekty publiczne, budynki zamieszkania zbiorowego oraz zakłady przemysłu spożywczego.

Tak szerokie pojęcie bezpośrednio wiąże się z zakresem odpowiedzialności prawnej, ponieważ zgodnie z nowelizacją ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę to dostawcy wody odpowiadają za jej parametry jakościowe w całym łańcuchu dostaw, począwszy od samego momentu poboru na ujęciu, poprzez procesy uzdatniania i magazynowania, aż do punktu dostawy. Należy zaznaczyć, że dostawca nie odpowiada za pogorszenie jakości wody wewnątrz instalacji budynku. Za wewnętrzne systemy wodociągowe odpowiadają właściciele i zarządcy, co jest jedną z najważniejszych nowości legislacyjnych 2026 roku

Podsumowanie

Nowe rozporządzenie w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia jest znacznie bardziej restrykcyjne, głównie pod kątem zanieczyszczeń chemicznych. Do najważniejszych zmian należy włączenie do wykazu zagrożeń chemicznych, takich jak związki PFAS i bisfenol A. Zaostrzone zostały również kontrole wewnętrznych systemów wodociągowych, ze szczególnym uwzględnieniem bakterii Legionella i ołowiu.

Bezpieczeństwo u źródła wzmocniono poprzez rozszerzenie monitoringu o wodę surową i obszary zasilania ujęć, a także wprowadzenie monitoringu operacyjnego opartego na wskaźnikach mętności i colifagów somatycznych, co pozwala na natychmiastową reakcję w przypadku wystąpienia ryzyka skażenia.

Wprowadzone zmiany dostosowują polskie prawo do najwyższych standardów europejskich.